Het restauratieteam met links Jur Bekooy en Aafje Bouwhuis op inspectie in de Mariakerk. Foto: Anjo de Haan
Met oeroude technieken worden scheuren als gevolg van mijnbouwschade in de eeuwenoude Mariakerk in ’t Zandt behandeld. ,,Het is onze laatste grote klus van herstel mijnbouwschade aan een kerk met stenen gewelven’’, zegt Jur Bekooy. ,,Hopelijk.’’
Want je weet maar nooit wat de toekomst nog brengt, stelt de bouwkundige van Stichting Oude Groninger Kerken. De stichting zet zich al 54 jaar in voor het instandhouden van historische kerkgebouwen in Groningen. Zoals de door aardbevingen getroffen Mariakerk in ’t Zandt.
Die staat vol met steigers. Van onder tot boven is het interieur gevuld met een ingenieuze constructie van metalen buizen en planken. ,,Zo’n aanblik went nooit’’, zegt Bekooy. ,,Het stemt iedere keer weer treurig. Want die bouwsteigers staan er niet voor niks.’’
149 scheuren
Met restaurator Aafje Bouwhuis van Bouwhuis & Journée Restauratoren laat hij zien wat er in de kerk aan de hand is en wat er aan werk wordt verricht. De zeker 750 jaar oude Mariakerk mag dan muren hebben van wel een meter dik, het godshuis is niet onkwetsbaar. Overal zitten scheuren.
Bouwhuis: ,,We hebben er 149 geconstateerd. Van haarscheurtjes en scheuren in het stucwerk, tot diepe, brede scheuren in het onderliggende metselwerk en bakstenen. Houd je hand er eens voor. Je voelt de tocht die van boven komt. Bevingsscheuren lopen door honderden jaren oude schilderingen.’’
Daniel Oudman legt bevingsschade bloot. Foto: Anjo de Haan
Hoe erg het is bleek, toen de steigers werden verplaatst. ,,In het schip van de kerk staan we oog in oog met de toch wel erg grote scheuren in de gewelven’’, zegt Bekooy. ,,Hoe erg het is zie je pas als alle losgeraakte mortel eruit gehaald moet worden.’’
Wat heet. Sommige scheuren zijn meterslang en meer dan duimdik breed. Een complete beitel verdwijnt op een plek in een holte. ,,Het is een soort gezondheidszorg. De patiënt ligt op de operatietafel. Alle ‘wonden’ zijn opengemaakt en worden gereinigd. Het ziet er nu erg dramatisch uit.’’
De komende weken en maanden hebben restauratiestukadoor Daniël Oudman en de restauratoren zeker nog werk om alles te herstellen. Bekooy: ,,Nieuw is dat we daarbij ook de oudste van de oudste technieken toepassen.’’
Romeinse tijd
,,Het gebruik van hot mixed kalkmortel’’, legt Bouwhuis uit. Dat werd al in de Romeinse tijd gebruikt. ,,En het wordt veel in Engeland gebruikt bij restauratiewerk.’’ Kalk wordt geblust in vochtig zand en zet uit. Daarbij loopt de temperatuur op tot zeker 100 graden.
Oudman: ,,Houd je handen er eens boven. Voel eens hoe warm het is. Het resultaat is een mortel die goed hecht en dicht. Door het uitzetten wordt de mortel sterk, elastisch en flexibel.’’
Sommige scheuren zijn meterslang en meer dan duimdik breed. Foto: Anjo de Haan
Het is voor het eerst dat Oude Groninger Kerken er mee werkt. De verwachtingen zijn hooggespannen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kijkt mee en is nieuwsgiering naar het resultaat.
De dienst komt deze week ook nog langs in ’t Zandt. Met speciale, nieuwe camera’s worden de gewelfschilderingen bekeken die met de jongste uv-technieken door pleisterlagen en schilderingen kunnen kijken. Bouwhuis: ,,Een pilot. Tot op heden is het niet gelukt om door de verschillende lagen te kijken. Wie weet wat we te zien krijgen.’’
De resultaten kunnen helpen bij de restauratie van de eeuwenoude schilderingen.
In het koor mogen scheuren en schilderingen zijn hersteld, elders in de kerk is nog veel werk te verrichten. Zo hangt de gewelfschildering Het Laatste Oordeel op sommige plekken los van ellende aan de muur.
