Een huis bouwen alsof het lego is: dit is waarom bouwers vinden dat prefab tóch de toekomst heeft

Gaat het lukken jaarlijks 100.000 nieuwe huizen te bouwen? Het gaat met horten en stoten. Neem nou de gang van zaken rondom de nieuwe wijk Suikerzijde in de stad Groningen. De locatie is bouwrijp, maar nu stokt de verkoop, niet in de laatste plaats doordat de meeste woningzoekenden de hoge prijzen niet kunnen betalen.

Creatieve oplossingen zijn noodzakelijk. Prefab bouwen is er een van. Dit houdt in dat je een huis grotendeels in de fabriek bouwt en de vloer- gevel- en dakdelen als een soort bouwpakket naar de bouwplaats worden gebracht. In een dag staat het er vervolgens, het scheelt zo 10 tot 15 procent op de bouwkosten. „Het is net lego”, zegt Reinier Bron, commercieel manager van Rottinghuis’ Aannemingsbedrijf, moederbedrijf van MorgenWonen, dat prefab huizen bouwt. Beide bedrijven zijn weer onderdeel van Volker Wessels.

Prefab bouwen lijkt veelbelovend, maar recent kwam in het nieuws dat deze methode nog veel vaker toegepast kan worden. Fabrieken draaien op halve kracht, nog maar 21 procent van de huizen wordt fabrieksmatig gebouwd. Dat kan veel meer. Martijn Winters, salesmanager van MorgenWonen, Reinier Bron en directeur Jan Johan de Vries van Rottinghuis Aannemingsbedrijf uit Groningen doen daarom graag uit de doeken wat de mogelijkheden zijn. Dat doen ze op de locatie van MorgenWonen in Laar, net over de Duitse grens bij Coevorden.

„Wij zijn er klaar voor”, zegt Bron. „Sterker nog, we zouden veel meer kunnen bouwen als er meer flexibiliteit was in de beeldkwaliteitseisen die gemeenten en welstandscommissies stellen.”

Volgens Rottinghuis’ Aannemingsbedrijf en MorgenWonen ligt de uitdaging vooral in regelgeving. „We kunnen gevels produceren in uiteenlopende kleuren en met verschillende metselverbanden. Het ‘jasje’ van een woning is bij ons geen beperking, maar juist een kans om variatie te creëren.” Winters voegt toe dat de fabriek bij Coevorden wél op volle capaciteit draait. „We hebben twee productielijnen.”

Winters, De Vries en Bron zijn er van overtuigd dat de vraag naar prefabwoningen snel gaat toenemen. MorgenWonen werkt dan ook aan plannen om tientallen miljoenen euro’s te investeren in uitbreiding van de productie. Is er in Laar nu nog één productielijn, dat moeten er uiteindelijk zes tot acht worden. In de huidige hal kunnen er nog twee bijkomen, daarna moet er bijgebouwd worden.

Bij Rottinghuis weten ze het al 80 jaar: is er woningnood en moet je in korte tijd veel goede en goedkope huizen bouwen, dan moet je innoveren. Grondlegger Harmannus Rottinghuis brak na de oorlog met de vooroorlogse bouwmethoden en ontwikkelde een nieuwe systematiek waarmee in hoog tempo stadswijken verrezen.

Martijn Winters toont foto’s van de Groningse Rivierenbuurt. Hier bouwde Rottinghuis kort na de Bevrijding volgens die nieuwe methode portiek-etagewoningen die er tegelijkertijd nog steeds karakteristiek uit zien. „Dit is eigenlijk een voorloper van prefab”, zegt Winters. Ook elders in de stad verrezen nieuwe wijken als Corpus den Hoorn, De Wijert, Selwerd en Vinkhuizen in een voor die tijd ongekend hoog tempo.

Elders ging het al net zo. In 1962 telde Nederland de miljoenste na-oorlogse woning, gebouwd in Zwolle, in 1982 waren het er al 5 miljoen. Een prestatie van formaat, als je bedenkt dat Nederland de eerste jaren na 1945 geen cent te makken had en kampte met enorme tekorten aan materieel.

Hoge lonen, gebrek aan goede locaties, ingewikkelde vergunningprocedures en de stikstofproblematiek vormen anno 2025 wezenlijke belemmeringen om snel te bouwen. „Prefab bouwen is niet de enige oplossing, maar wel een belangrijke”, zegt De Vries. „Je kunt dus veel sneller bouwen en hebt minder mensen nodig. Daardoor is een prefab huis al gauw 10 tot 15 procent goedkoper. Ook is de uitstoot van stikstof minder, doordat we een groot deel van het werk in de fabriek doen en doordat we op de bouwlocatie elektrische kranen inzetten. Industrieel bouwen helpt ons om sneller aan de milieu- en stikstofeisen te voldoen.”

Dat prefab bouwen niet zo snel als wenselijk van de grond komt, komt volgens Winters doordat gemeenten, welstandscommissies, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars en andere betrokkenen te laat nadenken over deze mogelijkheid. „Als je nieuwe huizen bouwt, moeten die voldoen aan allerlei architectonische eisen, ze moeten passen in de omgeving en er mooi uitzien. Het is belangrijk om in een heel vroeg stadium na te denken hoe je dat kunt combineren met prefab bouwen. We moeten gewoon meer met elkaar samenwerken.”

Winters maakt een vergelijking met de auto-industrie. „Je kunt allemaal Volkswagens Passat bouwen, die in de basis gelijk zijn, maar tegelijkertijd veel keuzevrijheid bieden en die je een verschillende uitstraling kunt geven. Zo kan het met de huizenbouw ook. Je moet in de basis rekening houden met allerlei uitgangspunten, maar binnen die kaders kun je variëren.”

Maar worden de nieuwe wijken dan geen koekoek eenzang? Om even bij de auto’s te blijven: Henry Ford maakte die begin vorige eeuw met nieuwe productiemethoden voor velen betaalbaar. Hij zei er wel bij: je kunt elke kleur kiezen, zo lang het maar zwart is.

Winters lacht. „Prefab bouwen bestaat sinds 2014 en ik moet bekennen dat die uitspraak van Ford in de beginjaren hiervoor ook wel opging. Maar de veranderingen gaan snel. Vandaag de dag zijn er heel veel keuzemogelijkheden bijgekomen. We kunnen nu bijvoorbeeld veel meer variaties bieden met metselwerk. Door robotisering, AI en andere technische ontwikkelingen nemen de mogelijkheden alleen maar toe.”

Prefab bouwen vereist wel een heel strakke regie en logistiek. Winters: „Het is niet zozeer dat de huizen er in één dag kunnen staan, ze moeten er in een dag staan. Het gebeurt allemaal in een flow, alle handelingen moeten precies op elkaar aansluiten. De mensen op de bouwplaats zijn helemaal op elkaar ingespeeld en hebben aan een knikje voldoende om elkaar te begrijpen. Omdat de onderdelen van de huizen uit verschillende fabrieken komen, moeten de transporteurs ook helemaal op elkaar zijn afgestemd.”

We nemen een kijkje in de fabriek in Laar. Daar maakt MorgenWonen vloerdelen. Aan een lopende band maken de veelal Poolse medewerkers de puzzelstukken klaar. De benodigde leidingen voor water, afvoer, vloerverwarming en elektriciteit worden aangebracht en er komen voorzieningen in waar de kraan het vloerdeel kan vastgrijpen. Uiteindelijk is de vloer marmerglad.

„De vloerdelen moeten precies op maat zijn, zeker als het om vloeren voor appartementen gaat.” Achterin de productiehal staan trappen. „Die hebben allemaal hetzelfde formaat, en onze trappen zijn altijd van beton. Ze vormen als het ware de ruggengraat van het huis. Ze geven stevigheid aan de constructie. En door de trap heen lopen ook de leidingen naar boven.”

Buiten liggen de vloerdelen klaar voor transport. Ook staan daar enkele geveldelen, met metselwerk, isolatie en een betonlaag. Dat metselwerk gaat via een nieuw procedé, waarbij traditionele metselaars niet meer nodig zijn. Winters: „Die vakmensen zijn nauwelijks nog te vinden. Hier leg je de bakstenen in een mal met afstandhouders, zoals het op het ontwerp staat. Je legt dus als het ware een puzzel. Als alle stenen er liggen, vul je de tussenliggende ruimtes met cement.”

Bron: „Prefab huizen zijn ook nog eens supergoed geïsolleerd en komen in aanmerking voor een A++++ label. En doordat we nu goed weten hoe je dit soort huizen moet ventileren, is het binnenklimaat ook nog eens goed.”

Hoe duur die prefab-huizen zijn? De Vries: „Dat hangt nu sterk af van de lokale grondprijzen. Hier vlakbij, in Coevorden heb je de wijk De Centrale, waar we levensloopbestendige koopwoningen hebben gebouwd. Eentje staat nu te koop voor 349.000 euro. Maar die zou in de stad Groningen veel duurder zijn. Maar we verwachten dat industrieel bouwen heel belangrijk is om aan de grote vraag naar woningen te kunnen voldoen.”