Er zijn rondleidingen te bezoeken bij de WMD in Drenthe. Foto: Marcel Jurian de Jong
Vanaf eind november stroomt bij duizenden huishoudens in vooral een deel van Drenthe zachter drinkwater uit de kraan. Gemaakt in de nieuwe fabriek van waterbedrijf WMD in Beilen, die woensdag officieel geopend wordt. DvhN nam alvast een kijkje.
In en rond de nieuwe drinkwaterfabriek van de WMD is deze maandag veel bedrijvigheid. Al sinds de zomer wordt er volop getest.
Het proces om drinkwater te maken is volledig geautomatiseerd, maar vooraf moeten wel zo’n 1400 verbindingen in de fabriek gecontroleerd worden. ,,Alles moet goed en veilig zijn. We laten niets aan het toeval over’’, zegt Joris Grotenhuis, manager productie bij de WMD.
Op vier computerschermen staan data en een grafische voorstelling van de complete installatie. Een medewerker bestudeert de gegevens en hangt regelmatig aan de telefoon. Anderen zijn verdiept in rapporten en paperassen.
In de drinkwaterfabriek veel grote cilinders en buizen. Foto: Marcel Jurian de Jong
15.000 klanten
De drukte in het ‘controlecentrum’ van het nieuwe drinkwaterproductiestation van de WMD doet vermoeden dat de nieuwe waterfabriek al volledig in bedrijf is. Maar dat is niet zo. Het duurt nog een paar weken voor de eerste druppel bij de pakweg 15.000 klanten rondom Beilen uit de kraan komt.
,,We testen de pompen en kleppen en kijken of alles bacteriologisch binnen de geldende normen blijft’’, legt Grotenhuis uit. ,,Dus schone filters, waar bijvoorbeeld geen bacteriën en bouwgruis in zitten.’’
Het meest spannende moment is de waterkwaliteit aan het eind van de zuivering, als het klaar is voor transport naar de klanten. Halen de filters er uit, wat er uit moet? Tot dusver klinken geruststellende geluiden. Grotenhuis: ,,De opstart verloopt voorspoedig.’’
Het oude station aan de Altingerweg, gebouwd in 1946, voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Bovendien wordt de capaciteit van het nieuwe station verruimd van 3 miljoen naar 4 miljoen kubieke meter water per jaar.
Het opgepompte grondwater wordt in diverse stadia gezuiverd tot drinkwater. Foto: Marcel Jurian de Jong
,,We leveren na ruim zeventig jaar nog altijd kwalitatief drinkwater, maar we moeten ons wel steeds meer inspanningen getroosten om dit nog fatsoenlijk te kunnen doen’’, zegt Grotenhuis.
Dat heeft te maken met de ouderdom van het station, maar ook met de kwaliteit van de bronnen. ,,We vinden steeds meer stoffen vanuit landbouw, industrie en bewoning. Daar moeten we op inspelen qua zuivering.’’
Nieuwe bronnen
Het Drentse waterbedrijf heeft de nieuwe drinkwaterfabriek -kosten 30 miljoen euro- pal naast de oude locatie gebouwd. Inclusief drie nieuwe bronnen die op zo’n zeventig meter diepte water winnen. Verder bestaat het complex uit een zuiveringsinstallatie en kelders, waarin drinkwater wordt opgeslagen.
WMD produceert op twaalf plekken in Drenthe drinkwater. Dat proberen we zo constant mogelijk te doen. ‘s Nachts, als het verbruik laag is, stromen de waterkelders vol. ,,We kunnen daarmee ongeveer een kwart etmaal vooruit’’, vertelt Grotenhuis.
Pieken
Hij schetst de waterproductie als een kameel, met een ochtend- en avondpiek. ,,De pieken zijn in de zomerperiode hoger dan de capaciteit van de zuiveringsinstallatie. Dus heb je reserves nodig: het opgeslagen water in de twee zogeheten reinwaterkelders. Ook handig bij eventuele grote storingen in het systeem.’’ Elders in Drenthe heeft de WMD eveneens dergelijke kelders.
Een beeld van de zogeheten cascadezuivering van water. Foto: Marcel Jurian de Jong
Het grootste verschil met de oude fabriek is de nieuwe onthardingsinstallatie die voor zachter drinkwater zorgt: 7,3 graden dH. Nu zit dat nog boven de 8. Minder kalk dus in het water.
Een boodschap die het publiekelijk altijd goed doet, want vaak wordt de link gelegd met de levensduur van apparaten die water gebruiken, zoals wasmachines, waterkokers en vaatwassers. En moet de douche nog wel uitgedroogd worden?
Stukje comfort
Over dat oorzakelijke verband verschillen de deskundigen van mening. ,,Er is veel beeldvorming en perceptie rond dit onderwerp, aangewakkerd door de commercie’’, zegt Grotenhuis, ,,Maar goed, onze klanten vinden het belangrijk. Ze ervaren het als een stukje comfort. Mensen die een droge huid hebben of last van eczeem zeggen vaak baat te hebben bij zachter water.’’
De productie van volledig onthard water is technisch mogelijk, maar niet goed voor oude leidingen. Ook is het bij wet niet toegestaan. In Drenthe ligt zo’n 8000 kilometer aan waterleidingen. Een deel daarvan is in de jaren 60 van de vorige eeuw aangelegd. Jaarlijks vervangt de WMD zo’n 50 kilometer aan leidingen.
Kwetsbaar
,,Die oude asbestcement waterleidingen zijn kwetsbaar voor onthard water’’, stelt Grotenhuis. ,,Maar er is geen noodzaak om volledig onthard water te produceren. Het kost ook meer stroom en geeft bij het maken 10 tot 15 procent verlies aan water.’’
Een waterontharder voor thuisgebruik is volgens de WMD geen noodzaak. Het waterbedrijf raadt klanten die er wel eentje willen hebben aan om het apparaat door een deskundige te laten installeren en ook periodiek te onderhouden. Grotenhuis: ,,Zorg er in elk geval voor dat de watermeter goed bereikbaar blijft.’’
Een andere reden voor de bouw van de nieuwe fabriek is de levering van drinkwater aan klanten van drinkwaterbedrijf Vitens in het Friese grensgebied bij Appelscha. Het gaat eerst om 2 miljoen kuub en vanaf 2027 om 3 miljoen kuub: ongeveer driekwart van de totale productie van het productiestation in Beilen. De rest wordt geleverd aan huishoudens in Midden-Drenthe.
Om het Drentse water naar Friesland te krijgen, heeft Vitens een nieuwe leiding aangelegd van 21 kilometer tussen Beilen en Appelscha. Deze aansluiting is met een speciale boring onder het spoor doorgelegd. Vitens en WMD hebben een contract getekend voor veertig jaar.
Veel kleppen en verbindingen in de nieuwe drinkwaterfabriek. Foto: Marcel Jurian de Jong
Verdroging
De levering aan Vitens is het gevolg van halvering van de drinkwaterwinning in Terwisscha bij Appelscha. Die afspraak is gemaakt met de provincies Drenthe en Friesland. Het moet de verdroging van het Drents-Friese Wold verminderen.
Het is niet het eerste WMD-water dat naar Vitens-klanten gaat. Het Drentse drinkwaterbedrijf levert sinds 1998 jaarlijks zo’n 2 miljoen kuub drinkwater uit Ruinerwold aan Vitens, dat dit Drentse water mengt met eigen water, waarna het wordt geleverd aan klanten in Meppel, Westerveld en enkele gemeenten in Overijssel.
Basistechnieken
De basistechnieken van winning en zuivering van drinkwater zijn in de voorbije decennia amper veranderd. Wel is alles in de loop der tijd geoptimaliseerd. In Drenthe wordt grondwater gebruikt voor de winning en zuivering tot drinkwater. De reden is dat grondwater een goede bron is en voldoende beschikbaar in Drenthe.
In Drenthe is slechts één bron waar oppervlaktewater gewonnen wordt: bij De Punt, aan het einde van het gebied van de Drentse Aa. Grotenhuis: ,,Grondwater is ook effectiever en makkelijker te zuiveren dan oppervlaktewater, omdat het doorgaans minder verontreinigd is.’’
De nieuwe drinkwaterfabriek in Beilen is woensdag geopend. Foto: Marcel Jurian de Jong
Zonnepanelen
De oude drinkwaterfabriek wordt de komende tijd ontmanteld. Op die locatie, naast de nieuwe fabriek, komen waarschijnlijk zonnepanelen. Grotenhuis: ,,Daarbij is aandacht voor het oorspronkelijke landschap. Voordeel is dat het terrein door de bosschages al een natuurlijke afscherming heeft.’’
Het dak van de nieuw fabriek leent zich volgens hem niet voor zonnepalen, omdat de oppervlakte relatief klein is en er obstakels zijn zoals luchtfilterkasten en uitlaten voor ontgassing en beluchting. ,,Die moet je voor onderhoud ook goed kunnen bereiken.’’
Bijzonder gebouw
De nieuwe drinkwaterfabriek is een blikvanger, zonder te detoneren in de omgeving. Bij het ontwerp is rekening gehouden met het karakter van dit cultuurhistorische landschap op de rand van de Beiler Es. De bovenkant van de nieuwe drinkwaterfabriek heeft een roestkleur. Het symboliseert het ijzergehalte van het water. De baksteen die wordt gebruikt is gekleurd met mangaanoxide. Dat komt uit de spoelvijvers. In deze spoelvijvers komt water met het ijzer dat uit het grondwater wordt gehaald. De onderkant van het gebouw is groen, met klimopplanten. Dat staat symbool voor het waterwingebied waar WMD het grondwater oppompt en de verbinding met het beekdal: de Beilerstroom.
Drents water lekker(der)?
Vaak wordt beweerd dat het drinkwater, ook wel het ‘blauwe goud’ genoemd, in Drenthe lekker(der) is. Waar zit dat in? ,,In principe zou je geen verschil moeten proeven, maar dat is niet zo’’, constateert Joris Grotenhuis van de WMD. ,,De verschillen zijn echter erg subtiel en subjectief. Maar in het algemeen kun je stellen dat men erg tevreden is over de smaak van het water in Drenthe. Daar krijgen we nooit klachten over.’’ De drinkwaterkwaliteit in Nederland is overigens dik in orde. Maar er is steeds meer inspanning nodig om dit zo te houden. Bestrijdingsmiddelen in de landbouw, lozingen en stoffen, zoals medicijnresten, kunnen een bedreiging vormen voor de drinkwatervoorziening.
