De cellisten van Muziek aan Bed treden al 12,5 jaar op in ziekenhuizen en verzorgingshuizen. 'Als je de muziek in de gang aan hoort komen, word je rustig'
Esther de Boer (achter) en Rivke van der Staak spelen op 1 cello in het Martini Ziekenhuis. Foto: Jan Willem van Vliet
Het begon met maandelijkse concerten voor patiëntjes in het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht, door twee cellisten op één instrument. Inmiddels telt Muziek aan Bed achttien cellisten die jaarlijks ruim vierhonderd optredens in ziekenhuizen en zorginstellingen door het hele land verzorgen.
,,Als je de muziek in de gang aan hoort komen, word je rustig”, vertelt IC-verpleegkundige Jolanda Hofman, bij het jubileumconcert van Team Noord van Muziek aan Bed, zondagavond in het Martini Ziekenhuis in Groningen. ,,Dat doet het al met ons. Laat staan wat het met onze patiënten doet.”
Dat muziek een helende werking kan hebben, is bekend. De mini-optredens van de cellisten van Muziek aan Bed, die langs de afdelingen gaan om een paar liedjes te spelen voor individuele patiënten, maken dat gegeven concreet. ,,Muziek doorbreekt de angsten”, vertelt Hofman. ,,Vaak is er minder pijnstilling of slaapmedicatie nodig na zo’n concertje.”
Mensen met dementie
Het begon met concerten voor kinderen, maar inmiddels worden alle afdelingen van de ziekenhuizen bezocht. ,,En we spelen ook in verzorgingstehuizen voor mensen met dementie”, zegt oprichtster Tjakina Oosting. ,,In Drachten bijvoorbeeld, bij ZuidOostZorg. Dat noemen we Muziek aan Tafel. We gaan binnenkort ook naar Dokkum.”
Mercy John (bekend van de hit 'Rollercoaster', die hij samen met Danny Vera schreef) is ambassadeur van Muziek aan Bed. Hij schreef een liedje voor het 12,5-jarig jubileum. Foto: Jan Willem van Vliet
In Groningen vinden jaarlijks ongeveer honderd concerten plaats, waarvan dit jaar 36 in het Martini Ziekenhuis. ,,Ook de komende drie jaar zijn het er 36”, vertelt Hilda Grave, eventmanager van het ziekenhuis. Zij heeft de Stichting Vrienden van het Martini Ziekenhuis ervan overtuigd dat structurele ondersteuning loont. ,,De stichting financiert zaken die vanuit de reguliere zorggelden niet worden gedekt. Al zou dat eigenlijk best mogen, want het werkt.”
Het is geen vrijwilligerswerk, zegt initiatiefnemer Oosting. ,,Wij zijn professionals. Artsen zonder Grenzen vraag je ook niet om met amateur-artsen te komen.” Muziek aan Bed doet ook aan onderzoek en kennisontwikkeling, vertelt Oosting. ,,Er komen veel zaken bij kijken. Hoe bed je de concerten in? Hoe betrek je de familie erbij? En de begeleiding?”
Scannen hoe iemand erbij ligt
De achttien cellisten van Muziek aan Bed hebben inmiddels ruim vijftig liedjes op repertoire, uit alle muzikale genres. Oosting: ,,Je moet afstemmen op de kamer, scannen hoe iemand erbij ligt. Dat bepaalt welke muziek we spelen.” In het personeelsrestaurant van het Martini Ziekenhuis klinken tijdens het jubileumconcert verschillende voorbeelden.
Esther de Boer en Rivke van der Staak spelen en zingen Dikkertje Dap. De keuze voor één cello is een bewuste. ,,Het maakt het allemaal wat lichter, want het is al zo heftig”, zegt Van der Staak. ,,Het kan een patiënt een opgelaten gevoel geven als je met z’n tweeën een kamer binnenkomt”, zegt De Boer. ,,Samen spelen op één cello is zo’n gek gezicht dat je dat vergeet.”
Het is moeilijk werk. Alle liedjes moeten uit het hoofd geleerd worden. Er moeten arrangementen worden gemaakt. ,,En je moet de patiënten goed in de gaten houden en aan kunnen voelen”, zegt Oosting. ,,Een goed contact met de verpleegkundigen is ook belangrijk. Je moet weten wat er speelt. Als er een kamer verderop iemand op sterven ligt, moet je daar rekening mee houden.”
Behoefte aan steun
De beloning is vaak groot, ook voor de musici. Celliste Alexandra Vierkant vertelt over de keer dat ze voor een doof meisje speelde, uit een Arabische familie die geen Nederlands sprak. ,,We gaven haar een ballon in handen. Daarmee kun je de trillingen van de muziek voelen. Ze kwam tot rust. Ze had voor het eerst muziek echt kunnen voelen.”
Omdat Muziek aan Bed niet wordt vergoed door zorgverzekeraars, is het steeds een strijd om de financiering rond te krijgen, vertelt Oosting, zeker nu de vraag toeneemt. ,,We hebben ontzettend behoefte aan steun. Ziekenhuizen betalen een deel van de kosten, de rest komt uit sponsoring en donateurs.”
Er werd ook gedanst tijdens het jubileumconcert in het Martini Zekenhuis. Foto: Jan Willem van Vliet
Daarom is de stichting heel blij met de nieuwe ambassadeur, John Verhoeven, alias Mercy John, bekend van de Top 2000-hit Rollercoaster. ,,Ik werd benaderd over de rechten omdat ik dat nummer samen met Danny Vera heb geschreven”, vertelt Verhoeven. ,,De vraag was of ze dat mochten gebruiken. Tot dan kende ik Muziek aan Bed niet.”
Spelen voor zijn zoontje op de kinder-IC
Het raakte een gevoelig snaar bij de muzikant, wiens jongste zoon ooit een maand op de kinder-IC lag. ,,Ik voelde me machteloos tot een internist me vroeg of ik niet een paar liedjes voor mijn zoontje en de anderen op de IC te spelen. Dat was magisch.”
Het leidde niet alleen tot een ambassadeurschap. Verhoeven schreef ook liedje voor het 12,5-jarig jubileum: What music can do. Hij speelt het in Groningen met de zes cellisten van Team Noord. Oosting: ,,We gaan het ook opnemen en hopen dat het een enorme hit wordt!”
