Gestolen schilderijen, waaronder een Van Gogh van het Groninger Museum, nog altijd spoorloos: 'Ik weet zeker dat ze terugkomen'

Het waren al sombere dagen voor Museum Singer in Laren in maart 2020. Nederland zit in een lockdown. En dat terwijl er tijdelijk een prachtig werk is te zien: Lentetuin, de pastorietuin te Nuenen in het voorjaar uit 1884. In bruikleen van het Groninger Museum.

De crisis voor het Singer is compleet als er in de nacht van 29 op 30 maart een hondsbrutale roof plaatsvindt. Tegen kwart voor drie stopt een man met bivakmuts op een motorfiets. Hij slaat met een moker drie glazen deuren aan diggelen en grist het werk van Van Gogh van de muur. Binnen een minuut is hij buiten met het schilderij van 25 bij 57 centimeter. De roof is wereldnieuws: ’Early Van Gogh painting stolen from Dutch museum’ kopt de New York Times later die dag. Tijdens een online persconferentie zitten de directeuren van het Singer en het Groninger Museum er verslagen bij.

Kunstdetective Arthur Brand kondigt de politie een nieuwe roof aan. En zo geschiedt. In de vroege ochtend van 26 augustus wordt uit het Leerdamse Museum Hofje van Mevrouw van Aerden Twee lachende jongens van Frans Hals van de muur gerukt en meegenomen bij eveneens een razendsnelle kraak. De Van Gogh was verzekerd voor 2,5 miljoen euro, de Hals voor 8,7 miljoen. De waarde van het laatste werk wordt echter op 15 miljoen euro geschat.

Dat de schilderijen op Van Goghs geboortedag en de sterfdag van Hals werden geroofd is al curieus, maar de Hals is ook al eerder gestolen. Wat niet bekend is bij het grote publiek is dat na die roof in 1988 de verzekeraar en het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur een half miljoen gulden betaalden voor de terugkeer van de Hals en een werk van Van Ruysdael.

De schilderijen waren in het bezit van topcrimineel, ’godfather’ Klaas Bruinsma. Zijn bodyguard Charlie ’hé Mabel, ken je me nog?’ da Silva was betrokken bij de onderhandelingen. Losgeld betalen leidde tot forse kritiek vanuit de kunstwereld en de politie. Zou hiermee niet een precedent zijn geschapen?

In juni 2020 krijgt De Telegraaf een tip die leidt tot wereldnieuws. Kunstdetective Brand heeft een foto van het schilderij van Van Gogh. Voor Brand en directeur Evert van Os van het Singer bestaat geen twijfel over de authenticiteit: dit is het werk dat door de man met de grote moker was gepikt in het Singer Museum.

„Er circuleerden meerdere foto’s van de Van Gogh in het criminele circuit. Je gaat als crimineel die een schilderij wil verkopen niet zomaar langs cafés of hotels met dat werk onder de arm. Ik kreeg zo’n foto vanuit mijn netwerk”, blikt Brand terug. Hij wist naar eigen zeggen toen nog niet wie het werk in bezit had of wie de Van Gogh had gestolen.

Een klein jaar na de roof uit het Singer ontvangt De Telegraaf opnieuw een tip. Het werk zou in het bezit zijn van transportondernemer Peter Roy K., een veroordeelde drugscrimineel uit Amersfoort. Die zit dan opnieuw vast voor een omvangrijke drugszaak. Desgevraagd bevestigt Brand dan dat hij met mensen uit de omgeving van K. gesprekken voert over teruggave van het werk. Hoe ging dat?

„Er is nooit onderhandeld over strafvermindering in ruil voor terugkeer van de Van Gogh. Ik heb wel aangegeven aan de omgeving van K. dat hij vervolgd zou kunnen worden voor heling en een torenhoge ontnemingsvordering van justitie kon verwachten. Het was beter de Van Gogh terug te geven”, openbaart Brand nu. Maar het werk keerde niet terug. Het Openbaar Ministerie Midden-Nederland merkt de transportbaas wel aan als verdachte van heling. Invallen leveren geen schilderij op.

Maar wat is er nu aan bewijs voor de betrokkenheid van K. bij de heling? De sleutel ligt in door de politie gekraakte communicatie tussen verdachten uit het drugsonderzoek 26ParkCity waarin Peter Roy K. hoofdverdachte was. In mei en juni sturen ze elkaar berichten waaruit blijkt dat ze meer weten over de Van Gogh. Eén van de personen met wie K. communiceert, stelt voor aan K. om het werk als middel te gebruiken om vrijspraak te krijgen.

Deze man, die in Dubai zou verblijven en de bijnaam ’Porto’ heeft, schrijft dat de echtheid van het werk is te controleren aan zegels op de achterkant. Ook adviseert hij om een man met de bijnaam ’Rood’ het werk in Sloten te laten halen. Deze Erwin S., zo blijkt uit de niet eerder gepubliceerde berichten uit de strafzaak, geeft dan later de afmetingen van het werk door aan Peter Roy K. En die schrijft dan: ’Is mijn vrijheid. Ga ermee chanteren als ik zes jaar krijg.’

Een jaar na de roof boeken politie en justitie succes in het onderzoek. In april 2021 pakt de politie de dan 58-jarige Nils M. op. Hij kwam in beeld door een dna-match. Het dna van de beroepscrimineel zat in de landelijke databank vanwege onder andere een spectaculaire kunstroof in Gouda in 2012, waar hij de voordeur van een museum opblies. De rechter spreekt in september 2021 van een ’berekenende en onverbeterlijke crimineel’ en veroordeelt M. tot acht jaar cel. Hij heeft altijd ontkend achter de roven te zitten.

Keren de Van Gogh en Hals ooit nog terug? Het laatste levensteken van de Lentetuin dateert van maart vorig jaar. Het Singer kreeg een versleutelde mail met daarin een foto van het werk. Politie en verzekeringsmaatschappij werden ingelicht, maar tot een teruggave kwam het niet. Niemand wil iets zeggen over eventuele onderhandelingen. Van de ’Lachende jongens’ is geen teken van leven gekomen.

Kunstdetective Arthur Brand haalde al voor meer dan 350 miljoen euro aan gestolen kunst terug. Zijn huzarenstukje was het boven water halen van torenhoge bronzen paarden van Hitler. Zal het hem lukken om de in 2020 gestolen kunstwerken terug aan de muur te krijgen? „Ik weet zeker dat ze terugkomen. De mensen die ze bezitten zijn geen types die schilderijen vernietigen. Ze liggen bij twee verschillende groeperingen.” En wie heeft de Frans Hals dan? „Geen commentaar.”

Directeur van het Groninger Museum Andreas Blühm laat weten nog steeds vurig te hopen dat het werk van Van Gogh terugkeert.