Aan het ‘drama Groningen’ liggen systeemfalen en onmacht ten grondslag | opinie

En wat gebeurt er: bovenop IMG, NCG, NPG, Nij Begun en een onbegrijpelijke Groningenwet krijgen we ook nog een regeringscommissaris. Systeemfalen 2.0. In plaats van de juridische en ambtelijke wurggreep op Groningers te vergroten, kunnen we veel beter de kansen grijpen om met behulp van AI een versterkingsoperatie voor het ‘huis van Thorbecke’ in gang te zetten. 

Een paar zaken op een rij.

De Parlementaire Enquetecommissie Aardgaswinning Gorningen (PEAG) zei drie jaar geleden al dat ‘de gaswinning in Groningen (is) uitgelopen op een ongekend systeemfalen, van zowel publieke als private partijen die hun plichten hebben verzaakt.’ En daar overheen werd keihard geschreven dat ‘regionale bestuurders niet bij machte (waren) belangen Groningers werkelijk te behartigen.’ 

Toen het PEAG-rapport uitkwam, leken de CdK en de bestuurders wel blij te zijn met deze ‘aflaat.’ Zij vertaalden die als: ‘Zie je wel, wij konden er ook niks aan doen.’ Maar in Den Haag bedoelden ze het anders: jullie waren gewoon niet goed genoeg. 

Als Groningers hadden we nog even goede hoop dat een (toen nog) frisse partij als de BBB het systeem zou doorbreken met een staatssecretaris en een gedeputeerde. Helaas was het falende systeem kennelijk ook hen te machtig. 

Ook de totstandkoming van de Groningenwet lijkt nog het meest op het vervolmaken van dat falende systeem. Die wet is geworden tot een juridisch korset van 1000 ingewikkelde regels, waarvan de meeste de afgelopen 10 jaar al willekeurig en onuitvoerbaar zijn gebleken. 

Die Groningenwet is dus niet aangegrepen om gedupeerde Groningers te bevrijden uit de juridische Haagse wurggreep. Het rapport en de budgetvoorstellen van de Commissie van Geel (voor het wegwerken van onbegrijpelijke verschillen tussen gedupeerden) zijn al evenmin tot beleid gemaakt. ‘Den Haag’ gaat gewoon op dezelfde voet verder. Zonder ingrepen van parlement of van onmachtige regionale bestuurders. Falen 2.0. 

We blijven dus op- en afgescheept met een voortgaande bureaucratisering.  

Het lijkt wel alsof bewust opnieuw een mistig systeem van functionarissen en regels wordt gecreëerd om democratische besluitvorming in het ‘Huis van Thorbecke’, de basis van onze democratie, te omzeilen. Net als destijds bij het Gasgebouw, de bron van alle ellende, lijkt de democratie weer geen vat te hebben op de Haagse spelletjes. 

Zetten we dan met de nieuwe regeringscommissaris niet het systeem versterkt door in falen 3.0? Wij geloven niet in (nog weer) een ‘krachtige’ regeringscommissaris als bureaucraat die, in de woorden van Jetten, ‘ministers en departementen achter de broek kan zitten.’ Lees de ontslagbrief (2018) van Nationaal Coördinator Hans Alders er nog maar eens op na. 

Bovendien: die regeringscommissaris hebben we eigenlijk al lang.  

Dit zijn de eerste zinnen uit de ambtsinstructie van onze Commissaris van de Koning: ‘De commissaris bevordert de door hem noodzakelijk geachte samenwerking tussen in Groningen werkzame rijksambtenaren (...). En tussen deze functionarissen en het provinciaal bestuur, de gemeentebesturen en de waterschapsbesturen.’

Voldoet deze instructie dan niet? Of is de aanstelling van nog zo’n hoge ambtenaar de ultieme kroon op de aanpak van de ellende in Groningen?  

Volgens ons kan de parlementaire democratie de gaswinningsproblematiek prima aan. Natuurlijk, ook het ‘Huis van Thorbecke’ moet nodig worden hersteld, versterkt en verduurzaamd. Maar dat kan prima met provincie en gemeenten als échte opdrachtgevers in een regionale projectorganisatie zonder Haagse betweters. (Denk aan de uiterst succesvolle projectorganisaties in de stadsvernieuwing 50 jaar geleden, waarin Groningen een voortrekkersrol speelde. Waarom zou het niet weer op die manier kunnen? Van onderop!). 

We moeten immers de parlementaire democratie versterken, niet weer omzeilen. 

Vraag dus de huidige Cdk eerst maar eens om op basis van zijn ambtsinstructie te zorgen voor een provinciaal aangestuurde projectorganisatie (met een projectgroep per gemeente). Daarin nemen we afscheid van de Haagse bureaucratie. We zetten, met behulp van kleinschalige AI, in op de versterking en verduurzaming van het Huis van Thorbecke.  

Dat proces kan worden ondersteund met het geld dat vanuit diverse programma’s (NPG, Nij Begun) beschikbaar is. Georganiseerd vanuit de gemeenten. Die operatie moet wat ons betreft de basis zijn voor verbetering van het lokale bestuur, een bestuur dat weer ‘bij machte is’ en waar Groningers vanuit alle dorpen, met burgerberaden/dorpsberaden, gezamenlijk de toekomst in te gaan. 

En maak van die bejubelde ‘AI-fabriek’ een nutsvoorziening ter ondersteuning van bureaucratische en democratische processen. Beschouw de burger als leverancier en eigenaar van gegevens en van ‘problemen’ en stel die burger weer centraal bij de ondersteuning van gewenste oplossingen.  

Een kans voor herstel van de kracht van democratie van onderop. Daar zijn sterke nieuwe gemeenteraden hard bij nodig. Met visie.